สุขภาพที่ดีเป็นสิ่งที่พึงปรารถนาของเราทุกคน เมื่อเรามีปัญหาทางสุขภาพเราจะใช้ยารักษาโรค ถ้าปราศจากยา เชื่อแน่ว่าคุณภาพชีวิตของเราจะถดถอยลงกว่าที่เราจะได้ยามาใช้รักษาโรคแต่ละตัวไม่ใช่เรื่องง่าย ๆ ต้องผ่านการวิจัย และพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่การคิดค้นสูตรเคมีที่มีการออกฤทธิ์ตามที่เราต้องการ โดยการทดลองในสัตว์ ทดลองหาความคงตัวทางเคมี ความคงตัวเมื่ออยู่ในร่างกาย และการผลิตยาให้อยู่ในรูปแบบที่ต้องการ ท่านผู้อ่านคงเคยตั้งคำถามในใจว่า ทำไมยาชนิดนี้จึงผลิตในรูปแคปซูล ไม่ผลิตเป็นยาเม็ด เราลองมาทำความเข้าใจถึงเหตุผลในการผลิตยารูปแบบต่าง ๆ ซึ่งจะขอกล่าวเฉพาะยาที่ใช้รับประทานเท่านั้น
รูปแบบยาที่เราใช้กันบ่อย ๆ คือ ยาผง ยาเม็ด ยาแคปซูล และยาน้ำ
- ยาผง (powders) เป็นยารับประทานที่แบ่งขนาดรับประทานไว้แล้ว ตัวยามีการละลายตัวดี มีรสชาดดี การผลิตเป็นยาผงทำให้มีต้นทุนการผลิตต่ำ บางครั้งทำเป็นรูปตัวหนอน หรือเกล็ดเล็ก ๆ เพื่อให้มีการละลายดีขึ้น
- ยาเม็ด (tablets) รับประทานง่าย แพทย์สามารถสั่งให้ใช้ได้สะดวก เพราะผลิตได้หลายขนาด เช่น แอสไพริน 75 มก., 300 มก. ผลิตได้ครั้งละมาก ๆ และรวดเร็วมีต้นทุนการผลิตต่ำ ทำให้ยามีราคาถูก เก็บรักษาง่าย ไม่เปลืองที่เก็บ มีอายุการใช้งานนาน เพราะอยู่ในสภาพแห้ง การสลายตัวของยาน้อย ยาลดกรดบางชนิดต้องเคี้ยวก่อนกลืน เพราะปริมาณยา 1 เม็ด มีจำนวนมาก ต้องใช้แรงอัดยาสูงกว่าปกติ การเคี้ยวจะช่วยให้ยาแตกตัวดีขึ้น ยาบางชนิดมีกลิ่นไม่พึงประสงค์ เช่น วิตามินจะใช้วิธีเคลือบน้ำตาล (sugar coated tablets) เพื่อกลบกลิ่น รส ทำให้รับประทาน ง่าย
- ยาแคปซูล (capsules) มี 2 ชนิด ชนิดแคปซูลนิ่ม ตัวยาเป็นน้ำมันไม่สามารถตอกเป็นเม็ด เช่น น้ำมันตับปลา วิตามินเอ ต้องมีเครื่องจักรพิเศษในการ ผลิต แคปซูลอีกชนิดหนึ่งเป็นแคปซูลชนิดแข็ง เป็นชนิดที่เราใช้ทั่วไป ตัวยาที่ผลิตจะสลายตัวง่ายเมื่อถูกความร้อนและความชื้น จึงไม่ ผลิตเป็นยาเม็ด และยังกลบกลิ่นสี รส ที่ไม่พึงประสงค์ ผลิตได้ง่ายใช้เครื่องมือน้อย
- ยาน้ำ ใช้กับเด็กเป็นส่วนใหญ่ ยาน้ำเชื่อม (syrup) ตัวยาต้องละลายน้ำได้ดี การผสมน้ำเชื่อมเพื่อกลบรส กลิ่น ที่ไม่พึงประสงค์ ยาปฏิชีวนะบางตัว เมื่อถูกความชื้นจะสลายตัวง่าย จึงต้องทำเป็นผงแห้ง (dry syrup) และผสมน้ำก่อนใช้ ยาบางชนิดละลายน้ำยาก จึง ใช้แอลกอฮอล์ช่วยละลายยาจะมีความหนืดน้อยกว่ายา syrup และมีรสขมของแอลกอฮอล์ปนด้วย (ยา elixir) ยาลดกรดจะทำในรูปยาแขวนตะกอน (suspension) เพราะตัวยาละลายน้ำได้ยากมาก เมื่อละลายแล้วจะมีลักษณะเหมือนแป้ง เมื่อต้งทิ้งไว้นาน, จะตกตะกอน บางครั้งต้องใช้ตัวยาช่วยให้มีการกระจายตัวของยาช่วยด้วย
ได้กล่าวถึงเหตุผลในการผลิตยารูปแบบต่าง ๆ มาพอสมควร คิดว่าผู้อ่านคงนำมาใช้เป็นประโยชน์บ้าง ประเทศไทยเป็นประเทศกำลังพัฒนา ยังขาดบุคลากรทางการแพทย์อีกมาก ดังนั้นประชาชนควรหาความรู้ทางสาธารณสุขเพิ่มขึ้น เพื่อให้สามารถดูแลสุขภาพตนเองได้ระดับหนึ่ง
น.อ. หญิง ทิฆัมพร ไทยานันท์
รพ. ภูมิพลอดุลยเดช พอ. บนอ.